{"id":5207,"date":"2025-11-17T12:48:39","date_gmt":"2025-11-17T11:48:39","guid":{"rendered":"https:\/\/uchass.ugr.es\/?p=5207"},"modified":"2025-11-18T10:41:38","modified_gmt":"2025-11-18T09:41:38","slug":"de-las-clinicas-clandestinas-a-la-innovacion-medica-la-historia-del-aspirador-uterino-en-la-espana-del-franquismo-y-la-transicion","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/news\/de-las-clinicas-clandestinas-a-la-innovacion-medica-la-historia-del-aspirador-uterino-en-la-espana-del-franquismo-y-la-transicion\/","title":{"rendered":"De la innovaci\u00f3n m\u00e9dica a las cl\u00ednicas clandestinas: la historia del aspirador uterino en la Espa\u00f1a del franquismo y la transici\u00f3n"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"5207\" class=\"elementor elementor-5207\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-673e626 e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"673e626\" data-element_type=\"container\" data-core-v316-plus=\"true\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cc44eae elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"cc44eae\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.20.0 - 20-03-2024 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#69727d;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#69727d;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p>En los a\u00f1os m\u00e1s oscuros del franquismo, cuando el aborto estaba prohibido sin excepci\u00f3n y la sexualidad femenina se regulaba desde la moral cat\u00f3lica, una discreta herramienta m\u00e9dica comenz\u00f3 a circular entre quir\u00f3fanos, consultas y pisos particulares: el aspirador uterino. Lo que hoy conocemos como aspiraci\u00f3n endouterina o aborto por aspiraci\u00f3n &#8211; una t\u00e9cnica hoy avalada por la Organizaci\u00f3n Mundial de la Salud para interrumpir embarazos o tratar abortos espont\u00e1neos &#8211; tuvo en Espa\u00f1a una historia marcada por la clandestinidad, la creatividad y, sobre todo, por la tensi\u00f3n entre la ciencia y el activismo.<\/p><ol><li><strong>\u00a0Una innovaci\u00f3n m\u00e9dica con l\u00edmites morales<\/strong><\/li><\/ol><p>El principio era sencillo: mediante un sistema de succi\u00f3n, se pod\u00edan extraer los restos del interior del \u00fatero de forma m\u00e1s segura y menos dolorosa que con el tradicional raspado o\u00a0<em>legrado<\/em>. En la Espa\u00f1a franquista, donde el aborto estaba duramente penalizado, los ginec\u00f3logos presentaron la t\u00e9cnica bajo un nombre que un\u00eda la tradici\u00f3n y la innovaci\u00f3n:\u00a0<em>legrado por aspiraci\u00f3n<\/em>. Autores como Francisco Bonilla o Jos\u00e9 Mar\u00eda Bedoya, defendieron p\u00fablicamente el m\u00e9todo como una innovaci\u00f3n para tratar abortos espont\u00e1neos o diagnosticar enfermedades, evitando referirse a su uso para interrumpir embarazos.<\/p><figure style=\"width: 1600px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/static.cambridge.org\/binary\/version\/id\/urn:cambridge.org:id:binary:20250930133115343-0755:S0025727325100318:S0025727325100318_fig2.png?pub-status=live\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"805\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">Canula dise\u00f1ada por Miguel L\u00f3pez Valverde, Jos\u00e9 Mar\u00eda Usandizaga Pombo y Jos\u00e9 Mar\u00eda Rivera Pomar, en L\u00f3pez Valverde, Legrado uterino por aspiraci\u00f3n (Barcelona: Editorial Jims, 1978).<\/figcaption><\/figure><p>Esa prudencia escond\u00eda, sin embargo, una paradoja. En revistas m\u00e9dicas se describ\u00edan con detalle los instrumentos necesarios y el procedimiento completo, lo que en la pr\u00e1ctica ofrec\u00eda a cualquier profesional las instrucciones para realizar un aborto. Los art\u00edculos inclu\u00edan un descargo de responsabilidad, rechazando ese uso en Espa\u00f1a por motivos ideol\u00f3gicos. Sin embargo, acto seguido, proced\u00edan a describir con minucioso detalle el m\u00e9todo, los materiales necesarios, los tiempos de gestaci\u00f3n adecuados y los beneficios de la t\u00e9cnica. Llegaban a dar instrucciones tan precisas como esta:<\/p><p>\u201cTodos insisten en que este m\u00e9todo es muy \u00fatil en las primeras doce semanas de embarazo&#8230; en embarazos de m\u00e1s de tres meses, usar c\u00e1nulas m\u00e1s gruesas&#8230;&#8221; <em>Gonz\u00e1lez,\u00a0Jos\u00e9 Mar\u00eda Bedoya\u00a0and\u00a0Rivas,\u00a0C., \u2018Vaciamiento uterino por aspiraci\u00f3n en el aborto\u2019,\u00a0Toko-ginecolog\u00eda Pr\u00e1ctica,\u00a030,\u00a0299\u00a0(1971),\u00a0150<\/em><\/p><p>Esto permiti\u00f3 crear una gu\u00eda perfecta para cualquier profesional, o grupo activista que quisiera practicar un aborto por sus propios medios.<\/p><p style=\"padding-left: 40px;\"><strong>2. Colectividad, clandestinidad y solidaridad<\/strong><\/p><figure style=\"width: 274px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" class=\"\" src=\"https:\/\/static.cambridge.org\/binary\/version\/id\/urn:cambridge.org:id:binary:20250930133115343-0755:S0025727325100318:S0025727325100318_fig6.png?pub-status=live\" alt=\"\" width=\"274\" height=\"364\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">La activista Fran\u00e7oise en una imagen de archivo.<\/figcaption><\/figure><p>Hacia finales de los setenta, con la muerte de Franco y el auge de los movimientos feministas, la aspiraci\u00f3n uterina salt\u00f3 de los hospitales a los hogares particulares. En ciudades como Valencia, Sevilla y Barcelona surgieron grupos de mujeres y activistas de izquierda que aprendieron la t\u00e9cnica gracias a la colaboraci\u00f3n transnacional. Entre ellas destac\u00f3\u00a0Fran\u00e7oise, una militante francesa que hab\u00eda participado en los movimientos por el aborto libre en Marsella y que ense\u00f1\u00f3 el m\u00e9todo, conocido como <em>m\u00e9todo Karman<\/em>, a colectivos espa\u00f1oles.<\/p><p>Este era una interpretaci\u00f3n militante de la aspiraci\u00f3n uterina en la que se utilizaba una c\u00e1nula desechable de pl\u00e1stico flexible de peque\u00f1o di\u00e1metro (3, 4 y 5 mm) para reducir el riesgo de perforaci\u00f3n e infecci\u00f3n. Para crear el vac\u00edo necesario, las personas activistas utilizaban un conjunto de objetos port\u00e1tiles y reutilizados, a menudo transportados en bolsas deportivas:<\/p><p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u25e6 Una bomba de bicicleta o motocicleta invertida (para aspirar en lugar de liberar aire).<\/p><p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u25e6 Un tarro de Nescaf\u00e9 de vidrio o una jarra con una tapa de goma perforada.<\/p><p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u25e6 Un man\u00f3metro para medir la presi\u00f3n de aspiraci\u00f3n.<\/p><p>Las intervenciones se realizaban en pisos privados o centros autogestionados y se trataba de seguir siempre un protocolo que garantizara la \u201chumanidad\u201d del proceso. No se trataba solo de interrumpir un embarazo, sino de reapropiarse del propio cuerpo en una sociedad que lo negaba. Se daban discusiones y apoyo grupal en donde se le informaba a la abortante del proceso que se iba a aplicar y del significado pol\u00edtico que esto adquir\u00eda. Adem\u00e1s, por seguridad, se evitaba utilizar anestesia farmacol\u00f3gica y todo el proceso era asistido por una persona activista que era la encargada de hablar con la mujer y sostenerle la mano mientras se operaba la bomba.<\/p><figure id=\"attachment_5306\" aria-describedby=\"caption-attachment-5306\" style=\"width: 1000px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-5306 size-full\" src=\"https:\/\/uchass.ugr.es\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/urn_cambridge.org_id_binary_20250930133115343-0755_S0025727325100318_S0025727325100318_fig5.png\" alt=\"\" width=\"1000\" height=\"770\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-5306\" class=\"wp-caption-text\">Capturas de la grabaci\u00f3n de la rueda de prensa durante las Jornadas Feministas Estatales en Llars Mundet, Barcelona, noviembre de 1985.<\/figcaption><\/figure><p style=\"padding-left: 40px;\"><strong>3. Del delito al derecho<\/strong><\/p><p>Muchos de los m\u00e9dicos que iniciaron su pr\u00e1ctica en estas redes clandestinas fueron los mismos que, tras la despenalizaci\u00f3n parcial del aborto en 1985, fundaron las primeras cl\u00ednicas legales. Este fue el momento en que la pr\u00e1ctica clandestina se refin\u00f3 y se re-medicaliz\u00f3. Seg\u00fan sus propios relatos, los profesionales espa\u00f1oles no se limitaron a copiar el m\u00e9todo Karman, sino que lo mejoraron: desarrollaron sus propias\u00a0c\u00e1nulas de metal, superiores a las de pl\u00e1stico porque eran visibles en las ecograf\u00edas, lo que reduc\u00eda enormemente los riesgos del procedimiento.<\/p><p>Aun as\u00ed, la plena legalizaci\u00f3n del aborto no lleg\u00f3 hasta 2010, cuando se reconoci\u00f3 el derecho a decidir dentro del sistema sanitario p\u00fablico. Para entonces, en los pa\u00edses de nuestro entorno la aspiraci\u00f3n manual ya hab\u00eda sido reemplazada en parte por m\u00e9todos farmacol\u00f3gicos, ahora en auge en Espa\u00f1a, pero la historia se la aspiraci\u00f3n uterina sigue siendo un recordatorio de c\u00f3mo la innovaci\u00f3n cient\u00edfica y la lucha social pueden entrelazarse en un mismo instrumento.<\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-fc6d06f e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"fc6d06f\" data-element_type=\"container\" data-core-v316-plus=\"true\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a2ad4d5 elementor-widget-divider--view-line elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"a2ad4d5\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.20.0 - 20-03-2024 *\/\n.elementor-widget-divider{--divider-border-style:none;--divider-border-width:1px;--divider-color:#0c0d0e;--divider-icon-size:20px;--divider-element-spacing:10px;--divider-pattern-height:24px;--divider-pattern-size:20px;--divider-pattern-url:none;--divider-pattern-repeat:repeat-x}.elementor-widget-divider .elementor-divider{display:flex}.elementor-widget-divider .elementor-divider__text{font-size:15px;line-height:1;max-width:95%}.elementor-widget-divider .elementor-divider__element{margin:0 var(--divider-element-spacing);flex-shrink:0}.elementor-widget-divider .elementor-icon{font-size:var(--divider-icon-size)}.elementor-widget-divider .elementor-divider-separator{display:flex;margin:0;direction:ltr}.elementor-widget-divider--view-line_icon .elementor-divider-separator,.elementor-widget-divider--view-line_text .elementor-divider-separator{align-items:center}.elementor-widget-divider--view-line_icon .elementor-divider-separator:after,.elementor-widget-divider--view-line_icon .elementor-divider-separator:before,.elementor-widget-divider--view-line_text .elementor-divider-separator:after,.elementor-widget-divider--view-line_text .elementor-divider-separator:before{display:block;content:\"\";border-block-end:0;flex-grow:1;border-block-start:var(--divider-border-width) var(--divider-border-style) var(--divider-color)}.elementor-widget-divider--element-align-left .elementor-divider .elementor-divider-separator>.elementor-divider__svg:first-of-type{flex-grow:0;flex-shrink:100}.elementor-widget-divider--element-align-left .elementor-divider-separator:before{content:none}.elementor-widget-divider--element-align-left .elementor-divider__element{margin-left:0}.elementor-widget-divider--element-align-right .elementor-divider .elementor-divider-separator>.elementor-divider__svg:last-of-type{flex-grow:0;flex-shrink:100}.elementor-widget-divider--element-align-right .elementor-divider-separator:after{content:none}.elementor-widget-divider--element-align-right .elementor-divider__element{margin-right:0}.elementor-widget-divider--element-align-start .elementor-divider .elementor-divider-separator>.elementor-divider__svg:first-of-type{flex-grow:0;flex-shrink:100}.elementor-widget-divider--element-align-start .elementor-divider-separator:before{content:none}.elementor-widget-divider--element-align-start .elementor-divider__element{margin-inline-start:0}.elementor-widget-divider--element-align-end .elementor-divider .elementor-divider-separator>.elementor-divider__svg:last-of-type{flex-grow:0;flex-shrink:100}.elementor-widget-divider--element-align-end .elementor-divider-separator:after{content:none}.elementor-widget-divider--element-align-end .elementor-divider__element{margin-inline-end:0}.elementor-widget-divider:not(.elementor-widget-divider--view-line_text):not(.elementor-widget-divider--view-line_icon) .elementor-divider-separator{border-block-start:var(--divider-border-width) var(--divider-border-style) var(--divider-color)}.elementor-widget-divider--separator-type-pattern{--divider-border-style:none}.elementor-widget-divider--separator-type-pattern.elementor-widget-divider--view-line .elementor-divider-separator,.elementor-widget-divider--separator-type-pattern:not(.elementor-widget-divider--view-line) .elementor-divider-separator:after,.elementor-widget-divider--separator-type-pattern:not(.elementor-widget-divider--view-line) .elementor-divider-separator:before,.elementor-widget-divider--separator-type-pattern:not([class*=elementor-widget-divider--view]) .elementor-divider-separator{width:100%;min-height:var(--divider-pattern-height);-webkit-mask-size:var(--divider-pattern-size) 100%;mask-size:var(--divider-pattern-size) 100%;-webkit-mask-repeat:var(--divider-pattern-repeat);mask-repeat:var(--divider-pattern-repeat);background-color:var(--divider-color);-webkit-mask-image:var(--divider-pattern-url);mask-image:var(--divider-pattern-url)}.elementor-widget-divider--no-spacing{--divider-pattern-size:auto}.elementor-widget-divider--bg-round{--divider-pattern-repeat:round}.rtl .elementor-widget-divider .elementor-divider__text{direction:rtl}.e-con-inner>.elementor-widget-divider,.e-con>.elementor-widget-divider{width:var(--container-widget-width,100%);--flex-grow:var(--container-widget-flex-grow)}<\/style>\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0d43b7d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"0d43b7d\" data-element_type=\"container\" data-core-v316-plus=\"true\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b76df5c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"b76df5c\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e6b6e8a e-transform elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"e6b6e8a\" data-element_type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_transform_translateY_effect&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:24,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_translateX_effect&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_translateX_effect_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_translateX_effect_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_translateY_effect_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_translateY_effect_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.20.0 - 20-03-2024 *\/\n.elementor-widget-image{text-align:center}.elementor-widget-image a{display:inline-block}.elementor-widget-image a img[src$=\".svg\"]{width:48px}.elementor-widget-image img{vertical-align:middle;display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"257\" src=\"https:\/\/uchass.ugr.es\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/legabo-logo-esp.png\" class=\"attachment-large size-large wp-image-5305\" alt=\"\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7ec3df8 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"7ec3df8\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5e0bc13 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"5e0bc13\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<p>Este art\u00edculo se basa en la publicaci\u00f3n de Mar\u00eda Mundi-L\u00f3pez y Agata Ignaciuk, <a href=\"https:\/\/www.cambridge.org\/core\/journals\/medical-history\/article\/different-aspirations-medicine-activism-and-uterine-vacuum-aspiration-technology-in-spain-1960s1980s\/312721091CBD8A66EBDA3D7FD93AC208\"><em>Different aspirations: medicine, activism and uterine vacuum aspiration technology in Spain (1960s\u20131980s)<\/em><\/a>* quienes trazan la historia de esta tecnolog\u00eda entre los a\u00f1os sesenta y ochenta.\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f4c2e9d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"f4c2e9d\" data-element_type=\"container\" data-core-v316-plus=\"true\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-493d413 e-transform elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"493d413\" data-element_type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;_transform_scale_effect&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:0.9,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_scale_effect_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;_transform_scale_effect_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<p style=\"text-align: left;\">* Todas las im\u00e1genes utilizadas en esta publicaci\u00f3n han sido sacadas del citado art\u00edculo.<\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>En los a\u00f1os m\u00e1s oscuros del franquismo, cuando el aborto estaba prohibido sin excepci\u00f3n y la sexualidad femenina se regulaba [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":5338,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[92,81,209],"class_list":["post-5207","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news","tag-agata-ignaciuk","tag-legabo","tag-maria-mundi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5207","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5207"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5207\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5452,"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5207\/revisions\/5452"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5338"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5207"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5207"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uchass.ugr.es\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5207"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}